Opening Nederlands Fotomuseum in pakhuis Santos

De opening van het Nederlands Fotomuseum in pakhuis Santos markeert een belangrijk moment voor het museum én voor de Nederlandse fotografie. Na jaren van voorbereiding, en na een periode van bestuurlijke onrust, presenteert het museum zich nadrukkelijker dan ooit als een instelling die fotografie positioneert in het hart van kunst, technologie, media en maatschappij. De nieuwe huisvesting is mogelijk gemaakt dankzij een genereuze schenking van Stichting Droom en Daad.

Nederlands Fotomuseum in pakhuis Santos: nieuwe plek, nieuwe fase

Pakhuis Santos is een rijksmonument met een rijke geschiedenis. Het gebouw werd tussen 1901 en 1902 gebouwd als koffiepakhuis voor bonen uit de Braziliaanse havenstad Santos en geldt als een van de best bewaarde voorbeelden van vroeg twintigste-eeuwse pakhuisarchitectuur in Nederland. Sinds 2000 heeft het pand de status van rijksmonument.

De transformatie van pakhuis Santos tot nieuw onderkomen van het Nederlands Fotomuseum werd ontworpen door het Duitse architectenbureau RENNER HAINKE WIRTH ZIRN ARCHITEKTEN in samenwerking met WDJARCHITECTEN uit Rotterdam. Historische elementen zijn behouden en gecombineerd met eigentijdse ingrepen, zoals een centrale vide en een opvallende ‘kroon’ van geperforeerd aluminium op het dak. In deze bovenste laag bevinden zich kantoren, restaurant ZES met panoramisch uitzicht over Rotterdam en shortstayappartementen.

Voor het Nederlands Fotomuseum betekent de verhuizing naar pakhuis Santos meer dan een verandering van adres. Het museum laat hiermee de voormalige locatie Las Palmas achter zich en slaat een nieuwe bladzijde om. De opening volgt op een periode waarin het museum kritisch keek naar zijn organisatie, cultuur en toekomst. In pakhuis Santos wordt die heroriëntatie concreet zichtbaar: het museum positioneert zich nadrukkelijk als kenniscentrum waar collectie, vakmanschap en publiekswerking samenkomen.

Hoogste museale standaarden voor fotografie

Het nieuwe gebouw telt negen verdiepingen en is volledig ingericht volgens de hoogste museale standaarden voor fotografie. Geavanceerde klimaat- en lichtbeheersing zorgen ervoor dat kwetsbaar fotografisch materiaal veilig kan worden bewaard en getoond. Bijzonder zijn de speciaal ingerichte koude depots, waar negatieven en ander lichtgevoelig materiaal bij lage temperaturen worden opgeslagen.

Uniek is dat het Nederlands Fotomuseum deze processen in pakhuis Santos niet langer afschermt van het publiek. Bezoekers krijgen letterlijk een kijkje achter de schermen: via glazen wanden zijn de open depots en ateliers zichtbaar, en op meerdere verdiepingen wordt het conserverings- en onderzoekswerk toegelicht. Daarmee maakt het museum zichtbaar hoeveel kennis, zorg en arbeid schuilgaan achter het behoud van fotografisch erfgoed.

Eregalerij van de Nederlandse fotografie

Het museumbezoek start op de eerste verdieping met de Eregalerij van de Nederlandse fotografie. Deze vaste presentatie toont de ontwikkeling van de fotografie in Nederland vanaf de uitvinding van het medium rond 1839 tot het huidige digitale tijdperk. Een commissie van experts selecteerde 99 iconische foto’s op basis van hun artistieke, historische en maatschappelijke betekenis.

Te zien is werk van onder anderen Anton Corbijn, Dana Lixenberg, Violette Cornelius, Ed van der Elsken, Paul Huf, Rineke Dijkstra en Erwin Olaf. Over de keuze voor de honderdste foto mogen bezoekers actief meedenken. Nieuw in de Eregalerij zijn een visuele tijdlijn, video’s over cameratechniek, historische camera’s en een interactieve tool waarmee bezoekers zelf als curator een beeldwand kunnen samenstellen.

Open collectiepresentaties

Naast de Eregalerij presenteert het Nederlands Fotomuseum in pakhuis Santos op de tweede verdieping een thematische fotowand met wisselende presentaties uit de collectie. Deze presentaties worden elke drie maanden vernieuwd en tonen telkens een ander perspectief op de rijkdom van het archief. Dankzij speciaal ontwikkelde vitrines kunnen zelfs uiterst kwetsbare negatieven bij 4 graden Celsius worden getoond – een primeur in de internationale museumwereld.

De derde verdieping richt zich op het mensenwerk achter de collectie. Hier staan processen als beschrijven, conserveren, onderzoeken en digitaliseren centraal. Persoonlijke objecten uit archieven, zoals een koekblik waarin filmmaker en fotograaf Johan van der Keuken zijn negatiefzakjes bewaarde, maken het werk tastbaar en menselijk. Ook is er aandacht voor de omvangrijke archieven van fotografen als Ed van der Elsken.

Openingstentoonstellingen

Bij de opening van het Nederlands Fotomuseum in pakhuis Santos zijn twee grote tentoonstellingen te zien die samen de breedte van het museumprogramma laten zien:

• Ontwaken in blauw. Een ode aan cyanotypie (t/m 7 juni 2026) brengt werk samen van vijftien hedendaagse makers die werken met de historische blauwdruktechniek. De tentoonstelling verkent thema’s als ecologie, het koloniale verleden en het lichaam als archief.
• Rotterdam in focus. Fotografie van de stad 1843 – nu (t/m 24 mei 2026) toont aan de hand van meer dan 300 foto’s hoe Rotterdam zich in bijna twee eeuwen heeft ontwikkeld. Historische beelden en hedendaagse fotografie laten zien hoe de stad telkens opnieuw wordt vormgegeven.

Samen onderstrepen deze tentoonstellingen de ambitie van het museum om fotografie te presenteren als zowel historisch document als actuele kunstvorm.

Educatie en publieksprogramma

Educatie vormt een belangrijk speerpunt in het nieuwe Nederlands Fotomuseum. Op de benedenverdieping bevinden zich speciaal ingerichte studio’s voor workshops en rondleidingen voor scholen en jongeren. In de Hein Wertheimer doka start in het voorjaar een educatief pilotprogramma waarin kinderen en jongeren kennismaken met de basisprincipes van fotografie via analoge technieken zoals pinholecamera’s en fotogrammen.

Ook voor volwassenen zijn er rondleidingen, workshops en publieksactiviteiten. Tijdens schoolvakanties organiseert het museum speciale programma’s voor jongeren, waarmee het actief inzet op visuele geletterdheid en beeldbewustzijn.

Huiskamer voor de fotografie

De begane grond van het museum in pakhuis Santos fungeert als een ‘huiskamer voor de fotografie’. Hier bevinden zich de ontvangstbalie, museumwinkel, een uitgebreide bibliotheek met een van de grootste fotoboekencollecties van Europa en Koffiebar Santos. Speciaal voor het Nederlands Fotomuseum werd een Santos houseblend ontwikkeld van duurzaam geteelde Braziliaanse koffiebonen.

Daarnaast is op deze verdieping een korte film te zien van Fotograaf der Nederlanden Marwan Magroun, speciaal gemaakt voor de opening, en staat er een originele analoge Photoautomat waarin bezoekers in vijf minuten vier zwart-witportretten kunnen laten afdrukken.

Praktische informatie

• Opening: zaterdag 7 februari 2026
• Locatie: Nederlands Fotomuseum, pakhuis Santos, Rotterdam
• Openingstijden: dinsdag t/m zondag, 11.00 – 17.00 uur
• Entree: € 17,50 (volwassenen), € 10,00 (18–25 jaar), gratis t/m 17 jaar
• Bereikbaarheid: 2 minuten lopen vanaf metrostation Rijnhaven

Meer informatie en tickets: nederlandsfotomuseum.nl

Met de opening van het Nederlands Fotomuseum in pakhuis Santos zet het museum een grote stap richting een zichtbaarder, toegankelijker en internationaler profiel. De nieuwe locatie markeert niet alleen een nieuw begin voor het museum, maar ook een belangrijk moment voor iedereen die geïnteresseerd is in fotografie, beeldcultuur en de rol van visuele media in de samenleving.

 

Foto's in dit artikel zijn gemaakt door Iwan Baan