Eva Besnyö in Fotomuseum Den Haag
Van 5 september 2026 tot en met 31 januari 2027 presenteert Fotomuseum Den Haag de tentoonstelling Eva Besnyö – De bevrijde camera. De tentoonstelling vormt een groots overzicht van het werk van Eva Besnyö, een fotograaf die wordt gezien als een van de belangrijkste figuren binnen de Nederlandse fotografie van de twintigste eeuw. Met vintageafdrukken, archiefmateriaal, tijdschriften, brieven en persoonlijke documenten laat de tentoonstelling zien hoe Besnyö niet alleen getuige was van een veranderende eeuw, maar ook actief bijdroeg aan de emancipatie van de fotografie.
Eva Besnyö in Fotomuseum Den Haag
Voor Eva Besnyö – De bevrijde camera put Fotomuseum Den Haag uit de eigen collectie, een van de grootste Besnyö-verzamelingen ter wereld. Tegen de achtergrond van een Europa vol politieke omwentelingen volgt de tentoonstelling haar levensloop: van Boedapest en Berlijn tot Bergen en Amsterdam, en van de Nieuwe Fotografie tot haar betrokkenheid bij de vrouwenbeweging in de jaren zeventig.
Eva Besnyö werd in 1910 geboren in Boedapest en ontwikkelde zich tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Nieuwe Fotografie in Nederland. Als tiener kreeg zij van haar vader een camera, een moment dat bepalend zou blijken voor de rest van haar leven. In Boedapest volgde ze lessen bij fotograaf József Pécsi, die haar stimuleerde om haar praktijk verder te ontwikkelen en haar blik op de moderne wereld te richten.
Zelfportret met Rolleiflex camera, Berlijn, 1931 © Eva Besnyö / Maria Austria Instituut
Nieuwe Fotografie en een moderne beeldtaal
Voor wie de Nieuwe Fotografie, ook wel Neues Sehen, niet kent: dit is een stroming waarin de camera niet langer werd benaderd als verlengstuk van de schilderkunst, maar als zelfstandig medium. De werkelijkheid werd directer, dynamischer en experimenteler vastgelegd, met verrassende camerastandpunten, diagonale lijnen, heldere composities en een sterke aandacht voor het alledaagse.
Besnyö gebruikte haar camera om de veranderende moderne wereld van dichtbij vast te leggen. Mensen, steden, architectuur en maatschappelijke veranderingen keren steeds weer terug in haar werk. Haar foto's zijn scherp geobserveerd, maar voelen nooit afstandelijk. Ze tonen een wereld in beweging en laten zien hoe fotografie kon uitgroeien tot een moderne beeldtaal met een eigen kracht.
Van Boedapest naar Berlijn en Nederland
De tentoonstelling volgt Besnyö's ontwikkeling vanaf haar jeugd in Boedapest. Daar kreeg ze les van József Pécsi, nadat ze van haar vader een camera had gekregen. Pécsi stimuleerde haar om zich verder te ontwikkelen en in 1930 naar Berlijn te vertrekken.
In het Berlijn van de jaren dertig vond zij aansluiting bij de rauwe, moderne en experimentele beeldcultuur. Door het opkomende fascisme verhuisde zij in 1932 naar Nederland. Samen met haar toenmalige geliefde John Fernhout vestigde ze zich in Bergen, waar zij via haar schoonfamilie, onder wie Charley Toorop, terechtkwam in de artistieke voorhoede van Nederland.
Naast foto's en persoonlijke documenten van Besnyö zelf zijn er ook zelfportretten van Charley Toorop en stoelen van Gerrit Rietveld te zien. Daarmee wordt duidelijk hoe sterk ze verbonden was met het artistieke netwerk van haar tijd.
Fotografie, oorlog en emancipatie
De Tweede Wereldoorlog betekende, net als voor veel andere Nederlanders en Europeanen, een ingrijpende breuk in Besnyö's leven en werk. Als Joodse vrouw moest ze onderduiken en kwam haar praktijk volledig stil te liggen.
Na de oorlog richtte ze haar camera opnieuw op de maatschappij. Ze fotografeerde de wederopbouw, het dagelijks leven en de maatschappelijke verschuivingen die Nederland in de tweede helft van de twintigste eeuw vormgaven.
In de jaren zeventig raakte Besnyö betrokken bij de feministische Dolle Mina-beweging. Haar foto's van de vrouwenemancipatie groeiden uit tot iconische documenten van activisme, zichtbaarheid en maatschappelijke strijd. Daarmee laat de tentoonstelling zien hoe nauw haar fotografie verbonden was met grote vragen over vrijheid, positie en representatie.
Protest van feministische actiegroep Dolle Mina: ‘Terug naar de breinaald’, Amsterdam, 1976 © Eva Besnyö / Maria Austria Instituut
Grootste Besnyö-collectie ter wereld
In 2023 verwierf Fotomuseum Den Haag / Kunstmuseum Den Haag een belangrijke collectie van 341 afdrukken van Eva Besnyö. Deze foto’s zijn door Besnyö zelf of onder haar toezicht afgedrukt in de donkere kamer.
De collectie bevat onder meer het bekende portret van het jongetje met de bas, portretten van kunstenaarsvrienden zoals Charley Toorop en Violette Cornelius, en een straatbeeld op de Starnberger Straße in Berlijn, waarin haar kenmerkende diagonale lijnen duidelijk zichtbaar zijn.
De collectie was in bezit van Iara Brusse, de dochter van Besnyö, en werd verworven door een combinatie van aankoop en schenking, met steun van het Erik Bos Fonds. Dankzij deze omvangrijke verzameling kan Fotomuseum Den Haag een breed en rijk beeld geven van Besnyö’s oeuvre.
Publicatie bij de tentoonstelling
Bij de tentoonstelling verschijnt de publicatie Eva Besnyö – De bevrijde camera. Het boek bevat tekstbijdragen van Maurits de Bruijn, Nienke Coers, Margriet Schavemaker, Iris Sikking, Lou Stoppard en Willemijn van der Zwaan. De vormgeving is in handen van Hans Gremmen en de uitgave verschijnt bij Hannibal Books.
Praktische informatie
- Tentoonstelling: Eva Besnyö – De bevrijde camera
- Locatie: Fotomuseum Den Haag
- Te zien van: 5 september 2026
- Te zien tot en met: 31 januari 2027
- Publicatie: Eva Besnyö – De bevrijde camera, Hannibal Books
- Met steun van: Gemeente Den Haag, VriendenLoterij, Erik Bos Fonds, Vereniging Vrienden van Kunstmuseum Den Haag en V-fonds.
Het onderzoek voorafgaand aan de tentoonstelling en publicatie is tot stand gekomen met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar fonds voor Onderzoek naar Moderne en Hedendaagse kunst.
Foto boven artikel: Jongen met bas, Balatonlelle, Hongarije, 1931 © Eva Besnyö / Maria Austria Instituut
Lees meer
