Smithsonian op Unsplash: archiefbeelden vrij

Die stap sluit aan op Smithsonian Open Access, het programma waarmee het instituut miljoenen digitale objecten beschikbaar maakt voor hergebruik. Daarmee is de komst van Smithsonian op Unsplash meer dan een losse beeldrelease: het is een volgende stap in de manier waarop cultureel erfgoed beschikbaar komt voor fotografen, redacties, ontwerpers en andere makers.

Toch is dit geen reguliere stockrelease. Het gaat om een groot cultureel instituut dat bewust kiest voor distributie via een platform dat al veel wordt gebruikt in de creatieve sector. Daarmee verschuift open access van museumdatabases en onderzoeksomgevingen naar de dagelijkse workflow van makers.

Waarom Smithsonian op Unsplash verschijnt

Smithsonian Open Access is bedoeld om digitale collecties toegankelijker, downloadbaar en beter herbruikbaar te maken. Het programma bevat materiaal uit musea, bibliotheken, archieven, onderwijs- en onderzoekscentra en de National Zoo.

Veel materiaal binnen Smithsonian Open Access wordt aangeboden onder een open model, zoals Creative Commons Zero. Dat betekent dat het zonder voorafgaande toestemming kan worden gedownload, gedeeld en hergebruikt. Gebruikers blijven daarbij wel zelf verantwoordelijk voor eventuele rechten van derden, zoals portretrechten, merkrechten of cultureel gevoelige context.

Op Unsplash geldt daarnaast dat beelden gratis kunnen worden gedownload en gebruikt, ook voor commerciële projecten. Naamsvermelding is volgens Unsplash niet verplicht. Juist daarom is de keuze voor dit platform strategisch logisch: waar de eigen museumdatabase vraagt om actief zoeken, brengt Unsplash de beelden naar een plek waar makers toch al naar visueel materiaal zoeken.

Voor Smithsonian levert dat zichtbaarheid op. Elke hergebruikte afbeelding kan opnieuw aandacht genereren voor de collecties, de herkomst en het bredere verhaal achter het beeld.

Open access wordt onderdeel van de creatieve workflow

Voor fotografen, beeldmakers en redacties is Smithsonian op Unsplash vooral interessant omdat historisch beeldmateriaal laagdrempelig beschikbaar komt. De beelden kunnen dienen als inspiratiebron voor stijl, compositie, portretten, visuele research of redactionele illustratie.

Ook voor makers die zich bezighouden met fotografiegeschiedenis is de stap relevant. Open access maakt collecties toegankelijker voor een breder publiek dan alleen onderzoekers, musea of onderwijsinstellingen. Daardoor kunnen historische beelden sneller onderdeel worden van nieuwe creatieve projecten, presentaties, artikelen en lessen.

Dat past bij het idee dat publiek erfgoed niet achter digitale loketten hoort te blijven. Tegelijkertijd ontstaat er een spanningsveld zodra erfgoedbeelden terechtkomen op een platform dat veel gebruikers vooral kennen als bron voor gratis stockfotografie.

Goeldi's Monkeys Keywords Smithsonian's National Zoo & Conservation Biology Institute,National Zoo,Smithsonian Institution,NZP,Open Access,Open Access/CCO,CCO,Mammals,Mammalia,Primates,Callitrichidae,Callimico goeldii,Goeldi's monkeys City Data Source Smithsonian's National Zoo & Conservation Biology Institute Credit Line Connor Padraic Mallon, Smithsonian's National Zoo Record ID nzp_NZP-20190911_128CPM

Gratis beeld is niet automatisch contextvrij

De beschikbaarheid van Smithsonian op Unsplash maakt beeldgebruik eenvoudiger, maar niet automatisch zorgvuldiger. Vooral voor redacties is de verleiding groot: historisch beeldmateriaal is snel te vinden, gratis te downloaden en juridisch vaak breed inzetbaar.

Toch betekent juridisch mogen gebruiken niet dat elk gebruik ook redactioneel of ethisch verantwoord is. Archiefbeelden kunnen losraken van hun oorspronkelijke context, zeker wanneer credits, herkomstinformatie of culturele betekenis verdwijnen. Dat risico wordt groter doordat naamsvermelding bij Unsplash niet verplicht is.

Juist daarom kunnen fotografen en redacties zich onderscheiden door wél zorgvuldig met die context om te gaan. Denk aan correcte credits, vermelding van de collectie, uitleg over de herkomst en aandacht voor de oorspronkelijke betekenis van het beeld.

De keerzijde voor fotografen

De komst van grote culturele instellingen op gratis beeldplatformen heeft ook een economische kant. Wanneer kwalitatief hoogwaardig beeldmateriaal steeds vaker gratis beschikbaar komt, kan dat bijdragen aan de verwachting dat beeld weinig of niets hoeft te kosten.

Voor historische archiefbeelden ligt dat anders dan bij hedendaagse fotografie, maar in de praktijk lopen die categorieën voor veel gebruikers door elkaar. Een open access-beeld kan naast stockfoto’s, redactionele fotografie en nieuw werk van fotografen verschijnen, zonder dat de verschillen direct duidelijk zijn.

Daarmee ontstaat verwarring tussen archiefmateriaal, gratis stockbeeld en actuele fotografie. Voor fotografen is dat relevant, omdat het de discussie over waarde, auteurschap en beeldcompensatie opnieuw op scherp zet.

Rechtenvrij vraagt om redactionele discipline

Smithsonian op Unsplash maakt fotografiegeschiedenis zichtbaarder en bruikbaarder dan ooit. Tegelijk vraagt deze ontwikkeling om meer redactionele discipline. De downloadknop staat dichtbij, maar dat ontslaat gebruikers niet van de verantwoordelijkheid om zorgvuldig met beeld om te gaan.

Voor DIGIFOTO Pro-lezers zit precies daar de belangrijkste les. Open access biedt enorme kansen voor inspiratie, educatie en visuele research. Maar wie historische beelden gebruikt, moet verder kijken dan de licentie alleen.

De vraag is dus niet alleen of je een beeld mág gebruiken, maar ook hoe zorgvuldig je dat doet.

 

Foto boven artikel: Framed photograph of General Colin L. Powell and President Barack Obama. This photograph of General Colin Powell and President Barack Obama hung in the sitting room of the Powell family's residence in McLean, Virginia. Although a longtime Republican, Powell endorsed Democratic candidate Obama during the 2008 U.S. presidential election. Powell served as an unofficial advisor to President Obama during his presidency. Photograph by The White House, founded 1792 Date ca. 2009-2017 Record ID nmaahc_A2022.101.1.12ab