Xenie Zasetskaya over fotografie, licht en optica

Xenie Zasetskaya werd in 1995 geboren in Moskou, de stad waar ze nog altijd woont en werkt. Haar eerste kennismaking met fotografie was indirect. ‘Toen ik dertien was, bladerde ik door een National Geographic die we thuis hadden liggen,’ vertelt ze. ‘Deze stond vol met foto’s van Steve McCurry. Ik werd verliefd op de kleuren en composities, ook al wist ik toen nog niets van fotografie. Zijn expedities en reizen maakten grote indruk, het voelde alsof ik een andere wereld binnenstapte.’ Een jaar later overleed haar opa. Hij was gedurende zijn leven enthousiast hobbyfotograaf en liet zijn camera’s, film en afdrukken aan Xenie na. ‘Op dat moment wist ik dat ik mijn leven met fotografie wilde verbinden. Als een dialoog tussen werelden.’ Fotografie werd zo voor haar niet alleen een medium, maar ook een manier om een relatie voort te zetten die niet meer fysiek bestond.

Van fotografie naar film, en terug

Tijdens haar eerste experimenten met fotografie werd langzaam duidelijk welk genre het beste bij Xenie paste. Een vriendin liet haar macrofoto’s zien van waterdruppels, die Xenie thuis probeerde na te maken met de camera van haar vader. Zonder kennis van objectieven liep dat uit op frustratie. ‘Ik wist toen nog niets van lenzen,’ lacht ze. ‘Ik dacht: portretten zijn veel makkelijker.’ Ze begon haar klasgenoten te fotograferen en merkte dat werken met mensen haar natuurlijke ingang tot beeld was. Die ontdekking bleek richtinggevend. Fotografie werd vrijwel meteen serieus. Op haar vijftiende kreeg Xenie al haar eerste betaalde opdrachten. Een jaar later besloot ze cinematografie te gaan studeren aan de Moscow University of Cinema and Television. Film en fotografie ontwikkelden zich sindsdien parallel.

In de jaren die volgden werkte Xenie Zasetskaya met een breed spectrum aan mensen, van onbekenden tot bekende acteurs en kunstenaars. Ze fotografeerde onder meer John Malkovich en werkte op internationale filmsets en voor culturele instellingen. Toch heeft die ervaring haar manier van kijken niet hiërarchisch gemaakt. ‘Na meer dan vijftien jaar fotografie ben ik tot de conclusie gekomen dat alle mensen gelijk zijn in hun schoonheid,’ zegt ze. ‘Iedereen heeft iets unieks.’ 

Een symbolisch moment in haar ontwikkeling was toen cinematograaf Emmanuel Lubezki haar begon te volgen op Instagram, terwijl ze nog student was. ‘Dat was ongelooflijk,’ zegt ze. ‘Ik kan het nog steeds nauwelijks geloven.’ Het bevestigde voor haar dat haar manier van kijken en werken niet los stond van een grotere beeldtraditie.

Werken met aandacht

Wanneer Xenie Zasetskaya een ruimte binnenkomt, begint ze meteen met het scannen van de omgeving. Natuurlijk licht vormt het uitgangspunt. ‘Ik kijk altijd waar het licht vandaan komt en of het raam aan de zonnige kant zit,’ zegt ze. Haar manier van werken is rustig en aandachtig, ongeacht of iemand bekend is of niet. Het proces is zelden strak gepland. ‘Het begint allemaal met actie en motivatie,’ zegt ze. ‘Daarna komt het proces en dan pas de inspiratie.’ Ze start meestal met een wijd shot, zodat er vertrouwen kan ontstaan tussen haar en het model. Zodra die spanning is verdwenen, begint de shoot echt en weet Xenie precies hoe ze naar de close-ups toe wil werken.

Techniek speelt daarin een belangrijke rol, maar altijd in combinatie met intuïtie. In haar beelden gebruikt ze prisma’s, kristallen en spiegels om licht te breken en te sturen. Die effecten ontstaan volledig tijdens het maken van het beeld. Mensen omschrijven haar werk daarom vaak als light painting. Zelf zegt Xenie zich verwant te voelen aan het impressionisme binnen de fotografie. Voor haar portretten kijkt ze vooral naar de prerafaëlieten, die volgens haar veel invloed hebben gehad op hoe zij vrouwelijke figuren verbeeldt. ‘Misschien ben ik wel een digitale alchemist,’ zegt ze lachend.

Wat haar werkwijze verder onderscheidt, is haar bewuste keuze om beelden niet digitaal te manipuleren. Ze gebruikt geen Photoshop. Effecten die bij anderen in software ontstaan, worden bij haar in het moment gemaakt. De prisma’s en kristallen die ze gebruikt, verzamelt ze al jaren, vaak op rommelmarkten. Vooral glas uit het begin van de twintigste eeuw heeft haar voorkeur, vanwege de specifieke optische eigenschappen. ‘Elk stuk glas buigt licht op zijn eigen manier,’ zegt ze. ‘Dat is nooit willekeurig.’ Xenie’s achtergrond in cinematografie en kennis van optica stellen haar in staat om zeer precies te werken. ‘Ik weet wat licht doet,’ zegt ze. ‘Daardoor kan ik beelden maken die af zijn zodra ze uit de camera komen.’ In haar foto’s verschijnen soms diffuse sporen of suggesties van beweging en tijd. ‘Niets is decoratief,’ zegt ze. ‘Alles ontstaat in het moment en vertelt een verhaal.’ 

Voor Xenie Zasetskaya is fotografie daarmee meer dan een technisch proces. Ze ziet het als een manier van waarnemen en denken, waarin kijken en begrijpen nauw met elkaar verbonden zijn. ‘Leren kijken is leren denken,’ zegt ze. Vanuit die overtuiging beschouwt ze fotografie als een compleet medium, op het snijvlak van wetenschap, psychologie en filosofie. Niet als iets dat alles verklaart, maar als een vorm van communicatie die ruimte laat voor interpretatie. In reflecties, lichtbrekingen en meervoudige belichtingen ontstaat plaats voor wat niet direct zichtbaar is, maar wel ervaren kan worden. ‘Mensen zeggen vaak dat mijn werk fascineert omdat het technisch lastig te doorgronden is, of dat het juist rustgevend werkt en je meeneemt in een soort sprookjeswereld. Zelf wil ik vooral interessant zijn voor de kijker en mysterieus blijven voor mezelf’

Erkenning en praktijk

Xenie Zasetskaya fotografeert dagelijks, in vrij werk, documentair werk en opdrachten. ‘Fotografie is de zin van mijn leven,’ zegt ze. In haar commerciële werk ervaart ze inmiddels veel vertrouwen. Bijna altijd krijgt ze vrijheid in de uitvoering. De afgelopen jaren kreeg haar werk internationale erkenning. Ze werd opgenomen in PHOTOGRAPHIE’s 100 Best Photographs in the World en exposeerde meerdere keren in GUM in Moskou. Haar project Zenit trok een groot publiek. Toch blijft ze nuchter. ‘Ik denk niet dat ik echt besef hoeveel ik al heb bereikt,’ zegt ze. ‘Maar misschien is dat juist goed.’ Haar droom is om op de set van Dune 3 te werken, samen te werken met Christopher Nolan en assistent te zijn van Emmanuel Lubezki.

Wil je meer zien van Xenie Zasetskaya? Bekijk dan nu haar website of volg haar op Instagram.