Opdrachtfotografie is geen Instagram

Er zit dus een groot verschil tussen een beeld dat gemaakt is voor zichtbaarheid en een beeld dat gemaakt is voor bruikbaarheid. De esthetiek die op sociale media goed werkt — snel leesbaar, contrastrijk, herkenbaar en direct — is een andere esthetiek dan die van beeld dat wordt gemaakt in opdracht van een ngo, commerciële klant of redactie.

Dat verschil zit vooral in de intentie van het gebruik. Online draait het vaak om zo veel mogelijk mensen aanspreken en je zichtbaarheid vergroten. Foto’s die daar goed voor werken, zijn niet altijd de foto’s die je in een zorginstelling ziet hangen, een jaarverslag geloofwaardig maken of een klant informeren. De vraag is dan dus niet: “valt dit beeld op?”, maar: “werkt dit beeld voor de mensen die het moeten gebruiken?”

Andere doelgroepen kijken anders

Elke doelgroep kijkt anders naar foto’s. Online, en al helemaal op Instagram of Flickr, bevinden we ons vaak in een doelgroep van medebeeldmakers en fotografen. Dat zijn meestal niet de mensen voor wie je uiteindelijk in opdracht werkt.

Een artdirector kijkt nog deels op dezelfde manier naar beelden als jij dat doet, maar een gemeentemedewerker die beeld nodig heeft voor een gemeentelijk project, heeft waarschijnlijk een compleet andere invalshoek. Die kijkt niet alleen naar licht, compositie of stijl, maar ook naar herkenbaarheid, duidelijkheid, representatie en bruikbaarheid.

Op die manier heeft elke doelgroep een andere visie op wat ze nodig heeft. Als fotograaf word je natuurlijk deels gevraagd vanwege je eigen visie en stijl. Tegelijkertijd word je ook gevraagd omdat de klant ervan overtuigd is dat jij zijn of haar visie kunt vertalen naar goed beeld.

Erachter komen wat die visie is, en hoe je die op jouw manier en in jouw stijl kunt uitvoeren, is uiteindelijk de truc.

Bij opdrachtfotografie gaat bruikbaarheid boven spektakel

Het maken van iconische beelden is iets waar veel fotografen naar streven. Toch kan niet elk beeld iconisch zijn, en hoeft ook niet elk beeld binnen een opdracht iconisch te zijn. Bij vrijwel elke opdracht gaat bruikbaarheid boven spektakel. Natuurlijk zijn er opdrachten die juist vragen om spektakel, maar dan is dat spektakel onderdeel van de functie van het beeld.

Rustigere beelden kunnen in veel professionele settings juist sterker overkomen. Beelden die dienstbaar zijn aan de opdrachtgever en context bieden over bijvoorbeeld een organisatie, worden door die organisatie vaak waardevoller gevonden dan één losstaand iconisch beeld.

Daarmee bepaalt de bruikbaarheid van jouw beelden vaak de waarde die aan je werk wordt gehecht. Dat heeft natuurlijk ook invloed op de kans dat je opnieuw wordt gevraagd, en deels ook op het prijskaartje dat aan je werk kan hangen.

Wat verandert er in je manier van fotograferen?

Wat gebeurt er wanneer je niet voor likes fotografeert, maar de focus legt op de bruikbaarheid van je beelden? De eerste, en misschien wel meest impactvolle verandering, is dat je je niet meer hoeft te houden aan de uitsnedes die Instagram voor ons heeft bepaald: 4:5, 1:1 of 9:16.

Ook kun je je focus verleggen naar het maken van beelden die samen goed functioneren, in plaats van alleen te zoeken naar die ene treffer die online goed scoort. Bij opdrachtwerk is een serie bruikbare beelden vaak waardevoller dan één beeld dat er op zichzelf uitspringt.

Toch zullen we vrijwel altijd blijven nadenken over waar onze beelden terechtkomen en wat de functie is van de beelden die we maken. Voor online media werken we vaak vanuit een effectgedreven idee: hoeveel bereik heeft dit beeld? Maar bij professioneel gebruik is de vraag eerder: welke functie moet dit beeld vervullen?

Daarom helpt het om je tijdens het fotograferen al voor te stellen waar een beeld terecht kan komen, zeker wanneer het antwoord daarop niet automatisch Instagram is.

De professionele vraag: voor wie moet dit beeld werken?

Er zijn eigenlijk twee grote groepen waar je rekening mee moet houden: de mensen die de foto gaan gebruiken en de mensen die de foto gaan bekijken. Vanuit deze twee groepen ontstaat de intentie van jou als maker. Zoals eerder besproken, is dit je doelgroep.

Ook moet je rekening houden met waar, wanneer en hoe een beeld ergens verschijnt. Een online campagne heeft een andere impact dan een foto aan de wand van een tandartspraktijk. Per setting verschilt de lezing van je beeld.

Wanneer je niet anticipeert op de doelgroep die het beeld gaat bekijken, zul je merken dat je foto sneller verkeerd wordt geïnterpreteerd of simpelweg minder goed werkt.

Dit is misschien wel de kernvraag van het artikel. Niet: “vind ik dit mooi?” of “scoort dit online?”, maar: “voor wie moet dit beeld werken?”

Waarom dit juist professioneel is

Wie altijd alleen vanuit zijn eigen stijl en visie wil werken, maakt in feite autonoom werk. Daar is niets mis mee, maar dan moet je het ook vooral zoeken in de kunstwereld: galeries, exposities, fondsen, verzamelaars en publicaties.

In commercieel opdrachtwerk werkt het anders. Daar draait het niet alleen om wat jij wilt maken, maar ook om wat het beeld moet doen voor de opdrachtgever en de uiteindelijke kijker.

Als professioneel fotograaf weet je wanneer stijl leidend is en wanneer functie de overhand heeft. Commercieel werk is niet altijd het werk dat je zelf als je beste werk ziet, of het meest opvallende werk in je archief. Wel is het werk dat dienstbaar is aan degene die het afneemt en bekijkt.

En vaak is dat ook het werk dat je boterham betaalt