Ways of Seeing: wat beelden met ons doen

Ways of Seeing van John Berger is een dun, scherp en soms confronterend boek dat je dwingt opnieuw na te denken over wat beelden eigenlijk doen. Berger schreef het begin jaren zeventig, maar veel ideeën voelen vandaag misschien wel urgenter dan toen. We zijn meer op beeld gefocust dan ook, iets wat John toen ook al wist; op de cover staat Seeing comes before words. Tja, dat klopt nog steeds.

Waar gaat Ways of Seeing over?

In Ways of Seeing onderzoekt Berger hoe beelden betekenis krijgen. Hij laat zien dat kijken nooit objectief is, maar altijd wordt beïnvloed door context, cultuur, macht en verwachtingen. Het boek gaat over schilderkunst, fotografie, reclame en massamedia, en maakt duidelijk hoe beelden niet alleen laten zien wat er is, maar ook hoe we moeten kijken.

Berger analyseert onder meer hoe fotografie de manier waarop we naar kunst kijken heeft veranderd, hoe reproductie invloed heeft op betekenis en hoe beelden worden ingezet om verlangen, status en overtuigingen te sturen. Het boek bevat weinig voorbeelden in de vorm van concrete foto’s, maar des te meer ideeën die je blik blijvend beïnvloeden.

Ways of Seeing haal fotografie uit de veilige zone. Het boek stelt vragen die je zelden krijgt bij technische of esthetische literatuur. Wie bepaalt de betekenis van een beeld? Hoeveel controle heeft de maker, en hoeveel ligt bij de kijker? En in hoeverre is een foto ooit los te zien van de context waarin hij wordt getoond?

Berger maakt duidelijk dat beelden nooit neutraal zijn. Ze bevestigen, sturen of bevragen bestaande ideeën. Voor documentaire-, portret- en straatfotografen is dat een belangrijk inzicht: wat je laat zien is nooit alleen een registratie, maar altijd een keuze, potentieel met gevolgen.

Een boek dat zijn kracht niet verliest

Ways of Seeing lees je niet één keer uit en zet je dan terug in de kast. Het is eerder een referentiepunt waar je naar terugkeert, vaak op momenten dat je vastloopt of twijfelt over de richting van je werk. Het helpt je scherper te kijken naar je eigen beelden, maar ook naar de beelden die je dagelijks consumeert — van reclame tot nieuws en sociale media.

Voor DIGIFOTO Pro-lezers is dit boek vooral waardevol omdat het je fotografisch denken verdiept. Niet door nieuwe technieken aan te reiken, maar door je bewust te maken van de rol die beelden spelen in hoe we de wereld begrijpen. Het is een boek dat je niet per se inspireert om méér te fotograferen, maar wel om bewuster te fotograferen.

Een stille klassieker, die juist door zijn eenvoud en scherpte relevant blijft voor iedereen die fotografie serieus neemt als medium.