De contact sheet als selectie-instrument
De contact sheet: voor iedereen die analoog heeft gewerkt, is die nog wel herkenbaar. Het mapje waarin je negatieven in banen uitgelegd waren. Wanneer je ze terugkreeg, kon je met een loepje en een rode stift kijken welke foto’s goed genoeg waren om af te drukken. Dit was toen, en voor sommigen nog steeds, de selectieprocedure. Iets waar we tegenwoordig, met honderden foto’s van een shoot, vaak niet meer op deze manier mee omgaan. Hierdoor zijn we wel een belangrijk deel verloren: het kijken naar de shoot als geheel. De contact sheet helpt om niet direct in details te duiken, maar eerst te beoordelen welke beelden inhoudelijk, visueel en redactioneel overeind blijven.
De contact sheet als professioneel selectie-instrument
De contact sheet helpt niet om direct in de details van je beelden te duiken. Wel kan hij helpen bij een eerste beoordeling van welke beelden inhoudelijk, visueel en wellicht redactioneel overeind blijven staan. Vroeger gebeurde dat in het mapje, maar tegenwoordig kunnen we dit nog steeds doen in de grid view van onze gekozen RAW-editor.
Niet nostalgisch, maar functioneel
Het gebruik van een contact sheet voelt wellicht wat ouderwets of nostalgisch. Het helpt echter om afstand te nemen. Door al je beelden van een shoot naast elkaar, als geheel, te zien, vallen dingen als herhaling, variatie, ritme en gemiste momenten sneller op. Of nou ja, sneller dan wanneer je elke foto op groot formaat ziet en meteen kijkt naar scherpte, details en kleur.
Eerst kijken, dan pas controleren
Veel fotografen beginnen, zoals net al gezegd, meteen met inzoomen op een beeld. Ze kijken naar scherpte, ruis, de ogen, huid of kleine technische fouten. Dit hoort ook zeker bij de selectie. Ik zou dit echter alleen nooit al in de eerste stap doen. In de eerste stap wil je snel zien welke beelden wel en geen potentie hebben.
Beoordeel eerst de beeldwaarde
Kijk daarom in je contact sheet eerst naar de echt bepalende dingen: compositie, timing, gebaar, licht, houding — mocht je met een model werken — spanning en de functie van het beeld. Een beeld dat inhoudelijk niets toevoegt, is niet automatisch een goed beeld omdat het technisch perfect is.
Herhaling herkennen en keuzes durven maken
Een contact sheet zorgt er ook voor dat je makkelijk kunt zien hoeveel beelden eigenlijk, in essentie, hetzelfde zijn. Zo zie je vrijwel meteen de tien identieke portretten, meerdere varianten van dezelfde pose of een reeks beelden met hetzelfde standpunt. Natuurlijk kun je daarbij denken: er zijn meerdere sterke beelden. En dat kan ook zo zijn. Maar een klant wil geen tien identieke portretten, en je reportage wordt er niet sterker van als je exact hetzelfde standpunt keer op keer herhaalt.
Eén beeld moet de scène dragen
De vraag die je jezelf stelt is dan ook niet: welke beelden van deze shoot zijn allemaal goed genoeg? De vraag is: welk beeld vertegenwoordigt het moment en het verhaal dat ik wil vertellen het sterkst?
Van losse favorieten naar een sterke serie
Een goede selectie bestaat niet alleen uit individuele topbeelden. Sommige beelden werken goed als opener in een serie, andere als detail, rustpunt of contextbeeld. Lang niet elke foto hoeft op zichzelf alles te doen.
Ritme en functie
Elke goede serie heeft een ritme. Je beelden wisselen elkaar af in rust, opbouw en spanning. Dit heeft met veel dingen te maken. Denk aan afstand, energie, kadrering en de inhoud van het beeld. Het gebruiken van een contact sheet maakt het vaak overzichtelijker om te zien welke foto welke functie vervult.
Ook wanneer je de selectie hebt gemaakt, kan de contact sheet nog steeds een grote rol vervullen. Zo kun je de serie op een contact sheet, in volgorde, zetten en makkelijker alles als geheel zien. Op deze manier zie je bijvoorbeeld of de selectie ademt, of er toch niet te veel van dezelfde soort beelden in zitten en of je spanningsopbouw werkt.
Kill your darlings: wanneer een mooi beeld niet past
We kennen de quote van Faulkner allemaal wel. Maar toch blijft het waar. Sommige foto’s zijn op zichzelf enorm sterk, of wellicht vind je ze zelf heel mooi, maar ze kunnen alsnog de samenhang van je serie verstoren. Er kunnen enorm veel redenen zijn waarom een beeld je serie verstoort. Denk aan een afwijking in kleur, sfeer of stijl. Ook kan het zo zijn dat een beeld inhoudelijk niets toevoegt aan de serie.
De echte vraag
De vraag die je jezelf dan ook bij vrijwel elke foto moet stellen is: maakt dit beeld de selectie sterker, of vraagt het vooral aandacht voor zichzelf? Door, ja weer, een contact sheet te gebruiken, zie je ook heel snel welke beelden te veel afwijken om goed te passen in een samenhangende serie.
Selecteren in rondes
De meesten van jullie zullen een eigen workflow hebben wanneer het gaat om het maken van een serie. Maar toch wil ik jullie deze meegeven:
- Bekijk de volledige shoot, of shoots, in een grid view.
- Markeer beelden die direct een functie lijken te hebben.
- Groepeer beelden die een vergelijkbare of dezelfde functie hebben.
- Kies per groep het sterkste beeld.
- Bouw uit deze beelden een voorlopige serie.
- Bewerk deze beelden zoals je altijd zou doen.
- Bekijk alles weer in een grid view en schrap alles wat geen toegevoegde waarde heeft.
Technisch kunnen je beelden perfect zijn. Goed fotograferen is echter maar het halve werk. Wanneer je niet weet hoe je moet selecteren, valt veel van je beeld in herhaling. Juist door contact sheets terug te kijken, ga je patronen zien in je eigen werk: waar je te veel herhaalt, waar je te veilig kiest en welke momenten je structureel mist.
Lees meer
