Terugblik: Interview Monique Velzeboer

Helemaal uit de lucht vallen deed het nu ook weer niet: als middelbare scholiere vond Monique Velzeboer het maar wat interessant wat er uit de camera van haar erop los fotograferende leraar rolde. ‘Ik denk niet dat er een school bestaat waarvan de geschiedenis zo veel en goed gedocumenteerd is’, lacht ze. ‘Elk evenement, elk uitje werd vastgelegd en opgehangen. Alles in zwart-wit en zelf afgedrukt in zijn doka.’ Die doka had hij binnen de schoolmuren ingericht en vormde een uitgelezen kans voor Monique om een paar keer mee te lopen en te kijken hoe de ontwikkeling en afdruk van foto’s nu precies in zijn werk gaat. Op dat moment lag de grootste focus in het leven Monique echter op een heel ander vlak: schaatsen.

Nog voor ze eindexamen vwo deed, had ze haar eerste Olympische titels al in de wacht gesleept. ‘Ik was alleen maar met sport bezig toen en had nooit echt nagedacht over wat ik verder nog zou kunnen doen. In die tijd was het nog heel normaal om naast je topsport ook nog een opleiding te volgen. Nu zijn shorttrackers bijna verplicht om in Heereveen te wonen en de hele dag op de ijsbaan door te brengen, toen konden we nog gewoon ’s ochtends en ’s avonds trainen en overdag naar school.’

Monique Velzeboer koos ervoor om naar de sportacademie te gaan en dat viel vies tegen. ‘Ik trainde al veel en nu moest ik echt de hele dag met sporten bezig zijn. Ik was het ook helemaal zat om de hele dag in trainingskleding rond te lopen en eigenlijk vond ik alleen de vakken pedagogie en psychologie leuk.’ De keuze was snel gemaakt: Monique schreef zich in voor de opleiding psychologie waarmee haar latere carrière als fotograaf nog even vooruit werd geschoven. ‘Ik vond het nog steeds heel leuk om te doen, maar het kwam eigenlijk niet bij me op om zo’n opleiding te gaan volgen. Mijn interesse beperkte zich op dat moment vooral tot het kopen van fotokaarten die ik mooi vond.’

Geen stillevens

Het noodlot sloeg toe in 1993, toen Monique halverwege de twintig was en in haar derde studiejaar zat. Na een ongeluk tijdens een van haar trainingen kreeg ze een dwarslaesie en belandde ze in een rolstoel waar ze nooit meer uit zou komen. Sporten zat er niet meer in en haar studie psychologie zou ook geen vervolg meer krijgen. ‘Wat volgde waren jaren van revalidatie’, vertelt Monique over de moeilijke maar allesbepalende periode in haar leven. ‘Toen ik weer zin had om leuke dingen te gaan doen waar je energie van krijgt schreef ik me in voor een cursus fotografie bij Fotogram, waarna ik startte met de opleiding van twee dagen per week. Die opleiding was enorm gevarieerd; er zaten meisjes van zestien die zeker wisten dat ze fotograaf wilden worden en mensen van 45 die pas veel later voor deze richting kozen. Omdat de niveaus daardoor ook sterk verschilden begon alles met de echte basics en betrok de leerstof echt elk gebied.’

Gunstig voor Monique Velzeboer, die er al snel achter kwam dat ze nooit een fotograaf van stillevens zou worden of zou gaan werken met grote technische camera’s. ‘Daarvoor is het absoluut niet handig om in een rolstoel te zitten’, verklaart ze nuchter. ‘Altijd maar om hulp moeten vragen met het installeren van dingen is niet leuk.’ Gelukkig lag haar passie bij een ander onderwerp, ontdekte ze al snel: mensen.

Goud

Die passie heeft haar fotografie niet verlaten. De onderwerpen die ze voor haar lens neemt zijn niet alleen altijd van de menselijke soort, de insteek die Monique kenmerkt is ook de menselijke noot en haar focus op het persoonlijke karakter van haar model. Dat is zo bij de commerciële portretten die ze schiet, bij de foto’s van kinderen die ze voor het Liliane Fonds maakt én bij de talloze sporters die ze voor de lens neemt. Een goed voorbeeld is de serie Goud – een portrettenreeks waarvoor ze twaalf kampioenen bespoot met gouden verf en in sporthouding vastlegde. ‘Het idee voor Goud ontstond tijdens mijn opleiding. De opdracht was om een bekende Nederlander te fotograferen op een bijzondere manier. Later bedacht ik dat het leuk zou zijn om daar een hele serie van te maken. Dat heeft uiteindelijk jaren geduurd omdat het heel veel tijd kost om het voor elkaar te krijgen om een gaatje in de agenda van die sporters te krijgen.’

Behalve dat deze serie laat zien dat de voorkeur van Monique uitgaat naar geïsoleerde portretten, bevestigt het ook het vermoeden dat haar interesse in de sport nog lang niet verdwenen is. ‘Ik denk dat elk onderwerp dat ik fotografeer te maken heeft met mijn eigen leven’, geeft de fotografe direct toe. ‘Dat is zo bij de sportfoto’s die ik maak, maar net zo goed in mijn werk voor het Liliane fonds. Net als ik hebben die kinderen allemaal een handicap waardoor ik het heel bijzonder vind om juist deze kinderen te portretteren.’

Passie

Als ambassadeur van het Liliane fonds is Monique de afgelopen tien jaar regelmatig op reis geweest naar Afrika, Azië en Zuid-Amerika om te mensen te portretteren die door het fonds worden geholpen. Het resultaat verschijnt in de kalenders die jaarlijks door het fonds gemaakt worden en de andere fotoproducten die het uitgeeft en waar keer op keer een treffend te zien is dat je raakt. ‘Het bijzondere aan mijn werkwijze is dat ik de kinderen daar isoleer uit hun omgeving en in een zelf gecreëerde studio voor de lens neem. Dat maakt het voor mij ook makkelijk, want door de smalle steegjes naar hun huisjes komen kan ik natuurlijk niet.’ Toch trekken die plekken haar wel, vertelt ze eerlijk. ‘Natuurlijk zie ik ook hoe mooi die lichtval daar is en hoe fotogeniek die huisjes zijn. Het lijkt me heel mooi om daar een reportage van te maken. Maar ja, met een rolstoel kom je er gewoonweg niet in. Zo simpel is het.’

Perspectief

Een meer fotografisch dilemma is het vaste standpunt waaraan Monique gebonden is. Ze kan natuurlijk niet even een treetje hoger gaan staan of op de grond gaan zitten om het perfecte perspectief te krijgen en moet het doen met kunstmatige verhogingen. Een groot probleem lijkt ze dat echter niet te vinden; Monique is nuchter en je hoort haar niet klagen. Ook niet wanneer ze beeldschone beelden voor zich ziet, die ze vanuit haar perspectief onmogelijk vast kan leggen. ‘Misschien dat je dat na zo’n ongeluk vanzelf leert, maar ik ben altijd een positief persoon geweest. Dat moet ook wel om in de harde wereld van de topsport te kunnen overleven. Ik denk dat je het ook terugziet in mijn werk’, voegt ze toe. ‘Het leuke aan fotograferen voor het Liliane Fonds vind ik dat het juist gaat om het positieve verhaal van de mensen in ontwikkelingslanden. Het doel is om te laten zien hoe deze kinderen met de hulp van het fonds een beter leven krijgen, dat is een heel ander plaatje dan een huilend kindje met een hongerbuik.’

Zelf lukt het Monique goed om haar verwachtingen bij te stellen, te accepteren dat ze niet de kleine mooie straatjes van Afrika kan fotograferen en ze soms een verhoging nodig heeft om op de juiste hoogte van het model te komen. ‘Ik denk dat het een kwestie is van kijken wat je wél kunt’, mijmert Monique. Je hóeft niet altijd de situaties op te zoeken waar je je beperkt voelt. Ik kan wel elke avond naar de discotheek gaan om te zien dat ik niet meer kan dansen, maar daar schiet ik niks mee op. Dat geldt ook voor mijn fotografie: ik kijk naar de foto’s die ik wel kan maken.’

De sportieve erfenis binnen de familie Velzeboer leeft sterk voort. Monique's nichtje Xandra Velzeboer behoort inmiddels tot de absolute wereldtop in het shorttrack en won olympisch goud, terwijl haar broer Marc Velzeboer jarenlang zelf op internationaal niveau actief was in dezelfde sport. Zo blijft de naam Velzeboer verbonden aan het ijs én, dankzij Monique, aan krachtige beeldvorming. Sport en fotografie vormen binnen de familie twee kanten van dezelfde toewijding.

Vind je het leuk om onze terugblikken te lezen? Check nu ook: Terugblik | Interview met sportfotograaf Martijn Pauw