Hondros: empathie in oorlogsgebieden

Hondros is een documentaire over oorlogsfotograaf Chris Hondros, maar het is nadrukkelijk geen heldenverhaal. De film kijkt niet naar conflict als spektakel en ook niet naar fotografie als adrenalineberoep. In plaats daarvan volgt hij Hondros langs zijn werk, zijn twijfels en zijn manier van kijken — en laat hij zien hoe zwaar het kan zijn om consequent te kiezen voor nabijheid in plaats van afstand.

Hondros werkte jarenlang in conflictgebieden als Irak, Afghanistan en Libië. In dat laatste land was hij tijdens de burgeroorlog in 2011, waarbij hij tragisch om het leven kwam. Chris legde zijn focus nooit op actie en explosie, maar zocht naar momenten die laten zien wat geweld met mensen doet. Op bijna al zijn foto's zien we burgers, kinderen, soldaten, families. De documentaire gebruikt zijn beelden niet als losse iconen, maar plaatst ze steeds in context. Je ziet waar hij stond, waarom hij bleef en wat er gebeurde ná het maken van een foto. Je krijgt dus ook het verhaal mee van die mensen.

Kijken is een keuze

Wat Hondros bijzonder maakt, is hoe expliciet de film laat zien dat fotograferen een reeks keuzes is. Chris heeft vaak moeite met zijn moraal: hoe dichtbij ga je staan? Wanneer is vastleggen noodzakelijk, en wanneer wordt het grensoverschrijdend, zoals vaker verwijt wordt? Hondros bouwde relaties op met de mensen die hij fotografeerde en bleef vaak langer dan strikt nodig was. Die betrokkenheid gaf zijn werk kracht, maar bracht ook een zware mentale belasting met zich mee.

Als je al een documentaire- of reportagefotograaf bent, is dat misschien herkenbaar. Ondanks dat je neutraal wilt (en moet) blijven, blijf je een empathisch mens. Je neemt mee wat je ziet, en Hondros romantiseert dat niet. Integendeel, de documentaire toont hoe vermoeidheid, rusteloosheid en een bijna dwangmatige drang om terug te keren naar het front onderdeel werden van zijn leven. Dat maakt de film eerlijk en soms ongemakkelijk, maar juist daardoor geloofwaardig.

Er zijn natuurlijk nog andere keuzes die je moet maken als fotograaf, maar die blijven achterwege. Er wordt nauwelijks gesproken over techniek, camera’s of instellingen. Daar gaat het niet om, alle focus moet naar de bedoeling van de foto's. De film benadrukt dat betekenisvolle en emotionele fotografie ontstaat door aanwezigheid, timing en vertrouwen.

Hondros en je positie als fotograaf

Goed, na het kijken van Hondros denk je misschien niet gelijk: 'Dat lijkt me leuk, dat wil ik ook doen!' Maar de film dwingt je wel om na te denken over je eigen positie als fotograaf. Waarom kies je bepaalde onderwerpen? Hoe ga je om met nabijheid? En waar ligt jouw grens tussen professioneel kijken en persoonlijk geraakt worden?

Misschien denk je terug aan die ene straatfoto, of dat ene gesprek met dat model in je studio. En je vraagt je toch af: Hoeveel verantwoordelijkheid heb ik eigenlijk?