Dit vinden jullie van fotografie als kunstvorm – Van gevoel tot tentoonstelling

Maarten Jacobi 1931
Vorige week stelden we de vraag: 'Wanneer is fotografie kunst?' Hierop werd heel uiteenlopend en uitgebreid gereageerd. In dit artikel bespreken we de uitslag van de poll en gaan we enkele reacties langs die op Facebook en op de website zijn gegeven.

Afgelopen week stond de vraag centraal wanneer (en of) fotografie als kunstvorm gezien kan worden. Een moeilijke vraag, waar veel mensen een persoonlijk antwoord op hebben, dat uitgebreid in de reacties te lezen was.

9. Als de foto verkocht wordt

Met 0.53% van de stemmen staat dit antwoord op de negende plek. Hoewel kunstfoto's soms voor exorbitante bedragen worden verkocht, vinden jullie dit geen reden om een foto tot kunstwerk te benoemen.

Dit neemt natuurlijk niet weg dat een kunstfoto niet duur mag zijn; het is alleen geen reden voor de fotografie om tot de kunsten te behoren. Toch schreef Chris FG Rosseel kritisch op Facebook: 'Simpel: als zowel de voor- als de tegenstanders er veel geld voor over hebben…"

8. Als de foto alleen vormen laat zien

Met 0.53% van de stemmen was dit ook een niet-populaire opvatting van fotografie als kunst. De foto moet volgens jullie wel een relatie hebben met de werkelijkheid, en niet enkel vormen laten zien.

7. Als de foto tentoon wordt gesteld

Langzaam klimmen de percentages iets. Met namelijk 3.21% van de stemmen werd er gesteld dat een foto kunst is wanneer deze tentoon wordt gesteld. Hier valt iets voor te zeggen; het is een opvatting die het oordeel over kunst over laat aan kunstenaars en musea.

Pim Geerts merkte hierbij op dat fotografie kunst is wanneer we het zo noemen: 'Het is een podium dat kunst heet, waarop kenners iets plaatsen.' Wel werden er ook wat kritische kanttekeningen genoemd door Leo Drughorn, die schreef over een bepaalde elite: 'Fotografie is kunst: als een bepaalde elite een foto als zodanig waardeert met het stempel "kunst". De waardering van wat kunst is, is m.i. subjectief. Als een bepaalde "elite", "rolmodellen" en "kenners" een bepaalde foto als "kunst" bestempelen, zal het wel zo zijn... en dat wordt over het algemeen als "waar" geaccepteerd...'

6. Fotografie kan nooit kunst zijn

Een tijdje geleden zagen we een artikel over Don McCullin, die schreef dat fotografie alleen de realiteit moet documenteren, en geen kunst moet (willen) zijn. Ook bij jullie gingen er enkele stemmen op om fotografie niet tot de kunsten te laten horen. Met 3.74% is er gestemd op de optie 'Fotografie kan nooit kunst zijn'.

Ook de noodzaak voor fotografie om tot de kunsten te behoren werd bekritiseert. Zo schreef Jan Donkers: "Waarom moet fotografie steeds kunst zijn? Er zijn zeer mooie prachtige foto's, die ik nu niet direct kunst zou noemen. Ik zie dikwijls ook heel slecht fotowerk, dat velen dan wel kunst noemen.'

5. Als de fotograaf het zo noemt

Ook bij deze optie sluit de mening van Pim Geerts goed aan. De fotograaf heeft autoriteit over de foto, dus ook of het als kunst gezien kan worden of niet. Met 9.09% van de stemmen was dit een populaire optie.
Gebruiker 'mijn naam' schreef bijvoorbeeld:  'Als de kijker naar de foto het als kunst beschouwt, is de foto kunst. Ongeacht of het de fotograaf is of de toeschouwer.' Ook Alexander Tromp haakte hierop in en schreef: 'Heel basaal kun je denk ik redelijk veilig zeggen dat het kunst is als de fotograaf het zelf als kunst bestempeld en kunstliefhebbers/-kenners dit ook erkennen.'

4. Alle foto's zijn kunst

Een andere redelijk optie was dat alle foto's kunst zijn. Hier werd namelijk met 11.76% op gestemd. Dit sluit wellicht aan bij de persoonlijke kwestie die door veel lezers genoemd werd: kunst kan heel persoonlijk zijn, dus ook wat je wel en niet tot de kunsten rekent.

Hiermee kunnen alle foto's in potentie kunst zijn. Zo schreef Lex E. hierover dat kunst je moet raken: 'Ik denk dat er een bijzondere, unieke, aantrekkingskracht van de foto uit moet gaan. Of dat nu is omdat de voorstelling je raakt, een verhaal vertelt, of omdat de foto technisch knap gemaakt of bewerkt is, om de kleuren, of juist het zwart-wit.'

Niels Castermans schreef op Facebook dat kunst door veel mensen verschillend wordt ervaren: 'Ik denk dat 't op zich een kunst is al je je eigen gevoel erin legt , voor andere mischien niet , voor nog anderen wel.'

3. Anders, namelijk

Veel mensen hadden een andere, genuanceerdere of juist tegenovergestelde mening over kunst dan beschikbaar was in de opties van de poll. Met 12.83% werd de optie Anders, namelijk gekozen.

Walter Vlaanderenschreef hierover dat fotografie inmiddels al een erkende kunstdiscipline is: 'Voor fotografie geld hetzelfde als elke vorm van kunst. Dat fotografie een kunst discipline is is allang geaccepteerd. Niet van harte, dat wel. Dat wil niet zeggen dat elke foto kunst is maar dat geldt ook bij andere kunstuitingen. Termen als artistieke fotografie en art zijn betekenisloos.'

Ook werd er veel geciteerd om kunst te beschrijven. Zo citeerde Ab K. Van Dalen Imaging op Facebook een groep kunstenaars van rond 1880 (de Tachtigers): 'Kunst is de aller individueelste expressie van de aller individueelste emotie.'

Gebruiker Honderd kwam met een stel kritische vragen die gesteld dienen te worden: 'Je kunt geen harde grenzen trekken tussen “kunst” en “geen kunst”, maar je kunt wel criteria bedenken/aangeven om het verschil tussen de twee te duiden. Die criteria zijn redelijk abstract en arbitrair, maar het is denk ik de enige manier om duiding te kunnen geven aan het werk van een fotograaf. Vragen die daarbij gesteld kunnen worden:

Laat de foto meer zien dan alleen het onderwerp dat gefotografeerd is? Is de foto deel van een groter geheel (serie, oeuvre) waarin een bepaalde thematiek te ontdekken is die het geheel groter maakt dan de som der delen? Is er een verwijzing, relatie of context naar/met andere kunst? Is de foto te plaatsen in een ontwikkelingslijn binnen de kunst? De antwoorden hangen af van de persoon die de vragen probeert te beantwoorden en zijn/haar kennis van kunst en kunstgeschiedenis. Zonder kennis op dat vlak wordt het beoordelen moeilijk, dan kom je niet verder dan of je iets mooi vindt en/of je er iets bij voelt, maar dat alleen maakt een werk geen kunst.'

Fotobram kwam nog met de opmerking dat er mooi lijstje omheen moet en Remco schreef dat slechte kunst (of geen kunst) niet bestaat: 'ieder maakt zijn /haar eigen unieke werk'.

2. Als de foto een verhaal vertelt

Voor veel mensen is het verhaal een belangrijke factor voor kunstfotografie. Een narratief sleept mensen mee in de foto, wat bij veel mensen een sterke indruk achterlaat. Met 18.18% werd er dan ook gekozen voor deze optie.

1. Als de foto een emotie/expressie over weet te brengen

Verreweg de meeste stemmen gingen naar foto's die een emotie of expressie over weten te brengen. Met maar liefst 40.11% werd er voor deze optie gekozen.
De opvallendste reactie was die van Edwig D'Haese, die aangaf depressief en emotieloos te zijn geweest. 'Dat ik door o.a. foto's en andere zaken terug kan genieten is dan ook voor mij kunstig.'

Ook Eddy Warburton schrijft een sterk betoog: 'Een foto kunst... als een momentopname, waar licht op een bepaalde manier op terugkaatst, zoveel emotie in je losmaakt, dat het onmogelijk is in te beelden hoe en op welke beleving een uniek moment vastlegt wordt... Of het nu een denkbeeldig project is dat tot in de puntjes met lichtstandpunten beheerst is, of een toevallig moment in tijd en ruimte, natuur, stad,... mensen.'

Fotografie als kunst

Zoals de vele reacties laten zien is het geen makkelijke vraag om te beantwoorden. Toch kunnen we stellen dat voor veel mensen het gevoel, de expressie of emotie als belangrijke factor meespeelt in de bepaling of een foto kunst is of niet. De aanwezigheid van een verhaal kan dit eventueel versterken.

Wil je ook meepraten? Laat dan je stem achter op de nieuwe poll van deze week met de vraag: 'Naar welke camera in 2016 kijk je het meest uit?'

afbeelding van Maarten Jacobi

Maarten Jacobi | Redacteur

Bekijk alle artikelen van Maarten